ابزار ارزیابی ایمنی بیمارستان ها در بلایا ( برای دانلود فایل ها روی عنوان کلیک کنید)
راهنمای ارزیابی ایمنی بیمارستان
آشنایی با ارزیابی ایمنی بیمارستان (شاخص HSI)
مقدمه
کشور جمهوری اسلامی ایران در معرض انواع مخاطرات طبیعی و انسانساخت قرار دارد. بر اساس گزارش جهانی کاهش خطر بلایا که در سال ۲۰۰۹ منتشر شد، سطح خطر ایران تنها در برابر مخاطرات طبیعی، بر پایه مرگ حدود ۱۰۶ هزار نفر طی چهار دهه اخیر، ۸ از ۱۰ برآورد شده است. وقوع این مخاطرات، علاوه بر آسیب به جمعیت عمومی و زیرساختها، سیستمهای ارائه خدمت را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. به طور خاص، اجزای سازهای، غیرسازهای و عملکردی بیمارستانها میتوانند در هنگام وقوع مخاطرات یا بلایای ناشی از آنها دچار آسیب شوند. این آسیبها علاوهبر پیامدهای جانی برای پرسنل و بیماران و خسارت به اموال و تجهیزات، میتوانند منجر به از دستدادن قابلیت بیمارستان برای پذیرش مصدومان و در نتیجه افزایش تلفات ناشی از حادثه شوند.
سالانه در سراسر جهان، صدها بیمارستان و سایر انواع تسهیلات بهداشتی-درمانی در نتیجه رخداد بلایای طبیعی تخریب شده یا کارایی خود را از دست میدهند. این در حالی است که این تسهیلات در زمره سرمایههای عمده هر کشور محسوب میشوند و تخریب آنان پیامدهای سوء اقتصادی بسیاری به دنبال دارد. علاوه بر بُعد اقتصادی، تخریب یا غیرفعالشدن بیمارستان، در صورت نبود تسهیلات جایگزین، حس عدم امنیت و ناپایداری اجتماعی را به دنبال خواهد داشت. البته توجه به این نکته نیز ضروری است که اختلال عملکرد بیمارستانها تنها در صورت آسیب فیزیکی روی نمیدهد. شواهد بسیاری وجود دارد که مخاطرات خفیف یا متوسط نیز توانستهاند عملکرد بیمارستانها را مختل نمایند.
ارزیابی خطر، شامل شناخت مخاطرات، آسیبپذیری و ظرفیت، اولین گام در ارتقای آمادگی بیمارستانها در برابر بلایاست. انجام مستمر این ارزیابیها میتواند اطلاعات لازم برای ارتقای سیستم را فراهم آورد. این ارزیابی در سه حوزه «عناصر سازهای»، «غیرسازهای» و «عملکردی» قابل انجام است:
عناصر سازهای: به بخشهایی از ساختمان اطلاق میشود که آن را حمایت نموده (مانند ستونها، سقف، دیوار و کف) و در برابر جاذبه، زلزله، طوفان و سایر فشارهای وارده مقاومت مینماید.
عناصر غیرسازهای: شامل تأسیسات، تجهیزات و عوامل معماری بیمارستان میباشند.
بُعد عملکردی: جنبههای مدیریتی و دارا بودن طرح مقابله با بلایا را در بر میگیرد.
تجربیاتی در کشورهای مختلف در خصوص ارزیابی ایمنی بیمارستانها در برابر زلزله یا توفانهای شدید وجود دارد که هر یک نقاط قوت و محدودیت خود را دارند. در راستای کمپین جهانی دوسالانه سازمان ملل متحد در سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ که تحت عنوان «ایمنی بیمارستانها در برابر بلایا» نامگذاری شد، سازمان جهانی بهداشت بر اساس تجربه کشورهای آمریکای مرکزی و جنوبی (شامل مکزیک، کوبا، بولیوی و سایر کشورهای حوزه کارائیب) ابزاری با هدف «ارزیابی خطر بلایا در بیمارستانها» تدوین و معرفی کرد.
جمهوری اسلامی ایران با دارا بودن بیش از نهصد بیمارستان، در میان سه کشور اول منطقه از لحاظ تعداد بیمارستان قرار دارد. در طی دوره این کمپین، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، علاوه بر برگزاری سمینارها، اطلاعرسانی و پیگیری بودجه مقاومسازی بیمارستانها در مجلس شورای اسلامی، «بومیسازی این شاخص» را در اولویت اقدامات قرار داد. دلیل این امر، نیاز نظام سلامت به متدولوژی و ابزار ارزیابی خطر بیمارستانها در برابر بلایا بود که پس از برگزاری کارگاههای کشوری طی سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹ توسط معاونت پرستاری و مرکز مدیریت حوادث و فوریتهای پزشکی کشور، بیش از پیش احساس میشد. از جمله اقدامات ارزشمند دیگر میتوان به ارزیابی مقاومت سازهای برخی بیمارستانها توسط دفتر توسعه منابع فیزیکی وزارت بهداشت و همچنین برگزاری مانورهای دورمیزی و عملیاتی متعدد در سراسر کشور اشاره کرد.
ایمنی و آسیبپذیری بیمارستان
آسیبپذیری بیمارستان به میزان کمبودها و ضعفهای آن در زمان وقوع حوادث و بلایا بستگی دارد. بررسی صحیح و منظم مخاطرات و آسیبپذیریهای محتمل، لازمه برنامهریزی و مدیریت مؤثر خطر است. همچنین، این برنامهریزی باید بر مخاطرات محلی متمرکز باشد.
مخاطره: تهدیدهای محتملی هستند که ممکن است در محدودهای از زمان و در مکانی مشخص رخ دهند. این اتفاقات معمولاً با مرگومیر، صدمات شدید، تخریب و اختلال در فرایندها همراه هستند. مخاطرات ممکن است منشأ طبیعی (مانند زلزله، سیل و توفان) یا انسانی (مانند انفجارات صنعتی و بلایای ترافیکی) داشته باشند.
آسیبپذیری: عبارت است از ضعفهای شناختهشدهای که یک مجموعه در مقابل مخاطرهای خاص دارد. آسیبپذیری بیمارستان متأثر از سطح آمادگی آن است. برای مثال، آمادگی زیاد یک بیمارستان در مقابل زلزله، به همان نسبت، آسیبپذیری آن را در مقابل آن حادثه کم میکند.
خطر (ریسک): احتمال آسیب یا اختلال عملکرد ناشی از وقوع مخاطرهای خاص است که مبتنی بر سطحی از آسیبپذیری نسبت به آن مخاطره در مکان و زمان مشخص تعریف میشود. به بیان دیگر، خطر حاصل ضرب «مخاطره» در «سطح آسیبپذیری»، پس از کسر «ظرفیت سازگاری» آن بیمارستان با مخاطره است.
فرمول ریسک: (مخاطره × آسیبپذیری) – ظرفیت سازگاری = خطر
بیمارستانها و مراکز بهداشتی-درمانی باید بر اساس حوادث محتمل، آسیبپذیری مرکز را بررسی کرده و آمادگی خود را ارتقا دهند. به منظور حفظ و تداوم عملکرد در یک حادثه، بیمارستان با افزایش ظرفیت سازگاری خود میتواند میزان خطر ناشی از حادثه را کاهش دهد.
آسیبپذیری در مراکز بهداشتی-درمانی را میتوان به خارجی و داخلی تقسیم کرد:
آسیبپذیری خارجی: مربوط به رویدادهایی است که خارج از بیمارستان اتفاق میافتند، ولی بر توان آن برای تأمین خدمات سلامت تأثیر میگذارند (مانند افزایش ناگهانی مراجعه بیماران پس از یک زلزله یا قطع دسترسیها).
آسیبپذیری داخلی: ناشی از رویدادی است که مستقیماً بیمارستان را تخریب کرده یا بر روند فعالیت آن اثر میگذارد (مانند تخریب ساختمان در اثر زلزله).
در رویکردی دیگر، آسیبپذیری بیمارستان را میتوان به انواع سازهای، غیرسازهای و مدیریتی-سازمانی تقسیم کرد.
شاخص ایمنی بیمارستان (HSI)
شاخص ایمنی بیمارستان (Hospital Safety Index) محصول همکاری سازمان بهداشتی پانآمریکن و گروه مشورتی کاهش آثار بلایا است که با هدف کمک به بیمارستانها برای بررسی ایمنی و اولویتبندی برنامهریزی و پیشگیری از آسیب مراکز بهداشتی-درمانی در اثر وقوع حوادث و بلایا طراحی شده است. در واقع، این شاخص نشاندهنده این احتمال است که بیمارستان میتواند در هنگام وقوع بلایا فعال باشد و وظایف خود را انجام دهد.
ویرایش دوم این مجموعه ابزاری، ۱۵۱ حوزه بیمارستانی (شامل حوزههای سازهای، غیرسازهای و عملیاتی) را در بر میگیرد. پس از تعیین نمره هر بخش توسط متخصصان و وارد کردن آنها به رایانه، رتبه نهایی بیمارستان به دست میآید. نمره شاخص ایمنی به دست آمده، وضعیت بیمارستان را در یکی از سه سطح زیر مشخص میکند:
سطح A (سبز): بیمارستان میتواند از جان افراد درون آن حفاظت کرده و قادر به ادامۀ عملکرد خود در هنگام حوادث و بلایا میباشد.
سطح B (زرد): بیمارستان قادر به مقاومت در مقابل حوادث است، ولی تجهیزات و خدمات حیاتی آن در معرض خطر قرار دارند.
سطح C (قرمز): در زمان حادثه، بیمارستان و تمام افراد حاضر در آن، در معرض خطر جدی قرار دارند.
این شاخص دارای ۱۵۱ معیار در زمینههای ایمنی سازهای، غیرسازهای و مدیریت فوریت و بلایا است و دو بخش مقدماتی شامل اطلاعات کلی بیمارستان و شناسایی مخاطرات تهدیدکننده آن را نیز در بر میگیرد.
فایل های ابزار ارزیابی ایمنی بیمارستان
فایل پیوست:
